Mỗi lần nghe văng vẳng câu ca “lòng mẹ bao la như biển thái bình rạt rào” lòng tôi lại trỗi lên những cảm xúc miên man về người mẹ: Khi sâu lắng, da diết đến nghẹn ngào; Lúc dạt dào, ấm áp, ngot ngào xiết bao! Hôm nay, một lần nữa, tất cả những tình cảm, những ký ức, kỷ niệm về mẹ lại theo nhau tràn về choán ngợp cả lòng tôi khi xem tác phẩm ảnh “Mother love” (tình mẹ) của tác giả Kenmal Kaya người Thổ Nhĩ Kỳ.

 

“Mother love” – Kenmal Kaya(Thổ Nhĩ Kỳ)
“Mother love” – Kenmal Kaya(Thổ Nhĩ Kỳ)

 

Tác giả chọn cách thể hiện lowkey để màu đen tràn ngập khắp mặt hình, khiến bốn bề trở nên yên lặng, hơn thế là vô cùng tĩnh mịch, Trong không gian như bị cô đặc lại ấy nổi lên hình ảnh đứa con thơ bình yên trong vòng tay trìu mến của mẹ mình, như chiếc thuyền giấy bồng bềnh giữa dòng suối êm đềm chảy lượn qua thế giới thần tiên…Con suối ấy đưa ta đến một hoang mạc của bóng đêm, một cánh đồng mênh mông đen kịt. Rồi trong không gian tưởng chừng không cần đến thị giác áy, chấp chới một điểm trắng nhỏ bé, một bàn tay dịu dàng đang bảo bọc, chở che cho đứa con bé bỏng được bình yên. Điểm sáng ấy chính là sự lựa chọn khéo léo của tác giả về mặt tạo hình: Đặt màu trắng trên nền đen, lấy sự tương phản để đạt được hiệu quả cao về nghệ thuật thị giác 

Nhưng tại sao tác giả không chọn một tông màu tươi sáng để diễn tả “tình mẹ” mà lại chọn màu đen? Điều này liên quan mật thiết đến một chi tiết ảnh rất trầm nhưng vô cùng đắt giá - Tấm khăn trùm đầu của người mẹ.

Chúng ta chỉ có thể nhận biết bên trong chiếc khăn trùm màu đen xõa dài ấy là một người phụ nữ, một người mẹ, chứ không có bất kỳ một thông tin nào về nhân thân của nhân vật trong ảnh. Đến đây sự tinh tế của Kenmal Kaya khẻ bật ra: Thứ nhất, về mặt tạo hình - Chiếc khăn xuất hiện như một màu đen hợp lý che chắn bớt những chi tiết phụ có màu sáng(gương mặt người mẹ), để dồn mọi ánh mắt hướng đến vị trí của người con(đây là điểm nhấn của tác phẩm); Thứ hai, về mặt nội dung - Chiếc khăn trùm đầu màu đen ấy nâng tầm mức giá trị của tác phẩm lên cao hơn nhiều. Bởi vì giờ đây, hình ảnh người mẹ trong tác phẩm “Mother love” không dừng lại ở một con người cụ thể nào nữa mà được khái quát trở thành một hình tượng, một biểu trưng chung cho tất cả người mẹ khắp nơi trên thế giới này.  

Trở lại với vấn đề tạo hình, cụ thể là kết cấu của tác phẩm: Không gian phía phải quá rộng mà không hề có một chi tiết nào để vực dậy khoảng trống ấy có làm cho ảnh bị chênh vênh? Rõ ràng chúng ta có thể cắt bớt rìa phải mà thông tin không hề thay đổi. Nhưng tôi tin chắc rằng nếu làm như vậy thì thông điệp của tác phẩm sẽ bị ảnh hưởng rất nhiều. Vì sao vậy? Tất cả nằm ở mảng đen rộng lớn ấy.

Kenmal Kaya đã khéo léo xây dựng hình tượng một người mẹ “dấu mặt” lọt thỏm giữa không gian bao la, đen kịt. Chính điều này làm nên những giá trị liên tưởng sâu xa, đầy nhân bản: Trong tâm thức, trong tình cảm của mỗi con người chúng ta là hình ảnh người mẹ dịu dàng, yêu thương, trìu mến, chịu thương chịu khó, nhẫn nhục, hy sinh trong lặng lẽ, âm thầm. Tất cả chỉ mong cho con được bình yên, được hạnh phúc, được nên người. Do vậy, cái mảng đen mà tác giả đặt để chính là nơi chất chứa đức hy sinh, cất giữ tình cảm thiêng liêng, biết bao nhọc nhằn không cần kể tên. Mảng đen ấy càng lớn, tấm lòng của mẹ cùng sự kính trọng dành cho mẹ càng bao la.

Tác giả đã rất thành công trong việc xây dựng tác phẩm, trong cách chuyển tải thông điệp đến với mọi người, đồng thời thể hiện sự điêu luyện trong nghệ thuật sắp đặt của riêng mình. Quan sát kỹ tác phẩm “Mother love”, chúng ta thấy có một trục  liên kết thật hoàn hảo: Một bàn tay người mẹ, gương mặt và cũng chỉ một bàn tay của người con. Thiếu một trong ba chi tiết ấy sẽ làm giảm đi rất nhiều giá trị của tác phẩm. Một hình ảnh quá giàu cảm xúc: Bàn tay mẹ đang truyền hơi ấm, đang trìu mến, nâng niu, che chở, bảo bọc cho con tránh khỏi tất cả những bất trắc của cuộc đời có thể đến từ mọi phía dưới màn đen bí ẩn tĩnh mịch ấy. Để rồi đứa con yêu dấu có thể áp vào người mẹ một cách bình yên, ấm áp, êm đềm, nhẹ nhàng đi vào giấc ngủ thiên thần với những giấc mơ thánh thiện.  Thêm một lần nữa, các nếp gấp của chiếc khăn trùm đầu xuất hiện như các dòng chảy của một thác nước tuôn trào bất tận, réo rắt âm thanh hoan ca, nơi hai mẹ con hóa thân thành những nhân vật bất tử giữa thế giới bao la của tình mẫu tử thiêng liêng

Có một điều rất thú vị: Với chỉ 3 chi tiết có tông trắng sáng tham gia tạo hình kể trên thì tiết diện dành cho người con chiếm tỷ lệ lớn hơn nhiều, Tuy vậy, từ bàn tay xinh xắn đáng yêu đến gương mặt bình an của đứa bé chỉ làm nền, làm điểm tựa để Kenmal Kaya gửi đến người xem thông điệp tôn vinh tình mẹ. Tác giả đã rất tinh tế khi kết dính 3 chi tiết này lại với nhau theo chiều hướng từ trên xuống và từ bên ngoài vào để biểu hiện, để ca ngợi sự bảo bọc, chở che và hy sinh của người mẹ đối với con mình.

Tác phẩm là một sự hòa quyện của hàng loạt các cặp quan hệ đối lập: Trắng - đen; Sáng – tối; Lớn - nhỏ; Cao – thấp; Hư - thực; Giữa bình an và bất trắc; Vô hình với hữu hình. Kenmal Kaya đã đưa vào tác phẩm của mình những trận cuồng phong, những cơn sóng dữ để tấm khăn trùm đầu chắn lại, để bàn tay người mẹ gạt tất cả sang một bên. Cuộc sống càng chông chênh trắc trở càng thấm thía giá trị của sự bình yên, giấc ngủ của đứa bé càng êm đềm thì tình mẹ càng tuyệt vời biết bao! Bằng một ngôn ngữ nhiếp ảnh tinh tế, Kenmal Kaya đã cất lên một bài ca trữ tình, trìu mến, hân hoan. Từng nốt trầm nốt bổng trong giai điệu tình yêu ấy đi vào trong sâu thẳm tâm hồn của mỗi người để chúng ta thầm cảm ơn mẹ, để thôi thúc  chúng ta vội vã trở về nhà dâng cho mẹ chén cơm chiều. Và để một ngày nào đó, chúng ta thắp cho mẹ một nén nhang, gửi vào hương khói tất cả tình cảm, lòng biết ơn của một người con đã nhiều năm tháng được mẹ yêu thương, che chở…

“Mother love” – Một tác phẩm trong trẻo, thanh khiết, đáng xem và chiêm nghiệm.

 

                                                                            Sài Gòn ngày 04 tháng 02 năm 2014

                                                                                                        Hoàng Trung Thủy